Uitleg over linked data
Van data naar informatie
Data zijn vastgelegde gegevens. Denk aan de plek van een boom, de breedte van zijn kroon en de ligging van een waterleiding. Die gegevens worden informatie zodra je ze gebruikt om een vraag te beantwoorden. Een ontwerper legt nu de bomenkaart en de leidingkaart naast elkaar en vraagt een specialist of de wortels de leiding kunnen raken.
Linked data is een nieuwe techniek waarmee we die samenhang en vakkennis ook in de data vastleggen. We koppelen de boom aan zijn wortelzone, leggen vast hoe die zone is berekend en verbinden die met de leiding in de buurt. Verschillende systemen kunnen die verbanden lezen en hergebruiken.
Dat scheelt uitzoekwerk. Een kaart kan de plek tonen, een toets kan een mogelijk knelpunt signaleren en een AI-assistent kan uitleggen waardoor het ontstaat. Medewerkers en partners kunnen daarbij terug naar dezelfde bronnen en regels.
Bekijk de toepassingen in de demoHoe werken we nu?
Gegevens staan nu verspreid over verschillende systemen, bestanden en organisaties. Voor een vraagstuk moeten medewerkers informatie uit deze bronnen verzamelen en handmatig combineren. Daarbij moeten zij uitzoeken of gegevens over hetzelfde object gaan en dezelfde betekenis hebben. Ook zijn kennis en regels vaak alleen vastgelegd in documenten of bekend bij specialisten. Dit kost tijd, maakt het werk afhankelijk van individuele kennis en vergroot de kans op fouten.
Hoe laten we verschillende systemen samenwerken?
Rotterdam en partners zoals Evides houden hun eigen systemen en blijven verantwoordelijk voor hun gegevens. Linked data gebruikt webtechnologie en gedeelde standaarden om hun informatie te verbinden tot een samenhangend web van gegevens en kennis. Verschillende namen en codes worden gekoppeld aan gedeelde begrippen. Zo kan een toepassing een object uit de ene bron verbinden met een regel uit een andere bron.
Hoe delen we gegevens en regels met partners?
Nu sturen we vaak bestanden en uitleg heen en weer. Via een online toegangspunt (een linked-data-endpoint) kunnen bevoegde partners afgesproken gegevens, regels en bronverwijzingen opvragen vanuit hun eigen toepassing. Samen spreken we af wie wat mag gebruiken en wie het bijhoudt.
Wat heeft AI hieraan?
Door gegevens, begrippen en regels in een samenhangende kennislaag vast te leggen, krijgt AI met grote taalmodellen (LLM’s) meer houvast om nauwkeurige en controleerbare antwoorden te geven. Antwoorden kunnen worden teruggeleid naar de gebruikte gegevens en regels en, waar vastgelegd, hun juridische grondslag. Dit verkleint de kans op verzonnen antwoorden, maar sluit fouten niet uit. Het Kadaster gebruikt linked data al voor officiële gegevens. Ook Rotterdam kan hiermee antwoorden herleiden tot bronnen en vastgelegde juridische grondslagen. Fouten blijven mogelijk; een medewerker beoordeelt altijd de uitkomst.
Wat levert het project op?
- Sneller adviseren en beheren. Door gegevens en vakkennis te verbinden, kunnen mogelijke conflicten automatisch worden gesignaleerd. Medewerkers van SO en SB krijgen sneller onderbouwde inzichten.
- Minder afhankelijkheid van leveranciers. Open standaarden maken gegevens, kennisregels en koppelingen herbruikbaar, ook als applicaties veranderen.
- Minder bestanden uitwisselen. Gemeente en partners kunnen gegevens waar mogelijk rechtstreeks bij de bron raadplegen en combineren. Zo kunnen zij ook nieuwe vragen beantwoorden zonder voor iedere vraag een aparte toepassing te bouwen.
Hoe past dit bij Rotterdam?
Linked data sluit aan op de Rotterdamse datastrategie: gegevens makkelijker vinden, delen en gebruiken. Het verbindt gegevens en kennis tot een samenhangend web, zodat informatie uit verschillende bronnen gezamenlijk kan worden benut, binnen duidelijke afspraken over toegang en gebruik.
Dit ondersteunt de FAIR-principes: vindbaar, toegankelijk, uitwisselbaar en herbruikbaar. Linked data vult bestaande API’s, downloads en beschrijvingen van gegevens aan door ook betekenis en onderlinge verbanden vast te leggen.
Klikdemo op de Coolsingel
Kies hieronder een van de drie demoschermen.
Zodra we gegevens uit verschillende bronnen vertalen naar linked data, kunnen verschillende toepassingen dezelfde gegevens en vakkennis gebruiken. In deze demo stellen drie gebruikers elk een andere vraag aan hetzelfde netwerk van gegevens.
- Ontwerpen. Op de kaart ziet een ontwerper wat er onder de Coolsingel ligt.
- Samenwerken. Rotterdam en Evides zien welke regels gelden voor de plek van een bouwkeet.
- Vragen stellen aan AI. Een medewerker vraagt in gewone taal naar bomen bij een leiding of gepland werk.
Wat ligt er onder mijn ontwerp?
Je ontwerpt een nieuwe inrichting van de Coolsingel. Je wilt weten waar ruimte is. Op één kaart zie je leidingen, afsluiters en wortelzones. Beweeg over een pictogram of leiding om te zien wat het is en wie het beheert. Klik of tik voor de bron en de details.
De gemarkeerde plataan 4310.bm18 toont hetzelfde voorbeeld als de chatbot. De cirkel geeft de geschatte wortelzone weer. De positie van boom en leiding op deze kaart is schematisch.
Kan de bouwkeet op deze plek staan?
Bij het plaatsen van een tijdelijke bouwkeet belt Rotterdam Evides met een locatievoorstel. Evides ziet dat de bouwkeet te dicht bij een afsluiter staat en wijst het voorstel af. Rotterdam zoekt een andere plek en laat die opnieuw beoordelen. Door linked-data kunnen beide partijen sneller toetsen of iets past of niet.
Kies locatie A of B, of sleep de bouwkeet. Je ziet meteen wat te dichtbij komt en hoeveel afstand er ontbreekt.
Stel een vraag over de Coolsingel
Kies een vraag om te zien hoe een AI-assistent de gekoppelde voorbeeldgegevens en regels kan gebruiken.
Afstanden en knelpunten
Sleep de bouwkeet van 10 × 5 m. Je kunt haar ook met de pijltjestoetsen verplaatsen. De toets meet van rand tot rand in bovenaanzicht. Bij overlap telt ook de afstand mee die nodig is om de vormen vrij van elkaar te krijgen.
Wil je deze boom zien in Rotterdam 3D?
Ja
Hier is de link naar boom 4310.bm18 op de Coolsingel. Klik op de kroon midden in beeld om de boomgegevens te zien.
Zal ik een alternatieve locatie bedenken?
Ja
- Evides · leiding verwijderen
- Gemeente Rotterdam · riool aanleggen
Voorgestelde route · 2027–2028
Van ondergrond naar gemeentebreed gebruik
In 2027 verbinden we gemeentelijke gegevens en vakkennis over de ondergrond. In 2028 werken we het fysieke domein verder uit en bereiden we gemeentebreed hergebruik voor.
Gemeentelijke ondergrondbronnen verbinden
We sluiten gemeentelijke bronnen over de ondergrond aan. We vertalen gegevens uit verschillende systemen naar gedeelde begrippen, leggen vakkennis en beheerregels vast in een vorm die computers kunnen gebruiken en slaan de gekoppelde gegevens en kennis op als linked data.
Toekomstbeeld · Zo kan Rotterdam dit gebruiken
Ruimte voor de energietransitie
Waar past een warmtenet en waar is ruimte voor bomen of waterberging? Inzicht in de samenhang tussen ondergrondse systemen helpt om deze ruimteclaims af te wegen.
Terugkijken in de tijd
Een beheerder combineert historische gegevens over aanleg, reparaties en wijzigingen. Zo ontstaat een completer beeld van de ondergrond en neemt de kans op verrassingen bij graafwerkzaamheden af.
Werkzaamheden combineren
Een beheerder ziet waar rioolvervanging, wegonderhoud en werkzaamheden van netbeheerders samenvallen. Partijen kunnen hun planning afstemmen, zodat een straat minder vaak open hoeft.
Beleid aanpassen
Als een beheerregel verandert, ziet de gemeente welke toepassingen en geplande projecten deze gebruiken. Zo wordt duidelijk waar aanpassing of herbeoordeling nodig is.
Van stad naar wijk en straat
Een gebiedsteam bekijkt waar onderhoud, weinig groen en bewonerssignalen samenkomen. Het combineert deze informatie met geplande ingrepen om prioriteiten beter te onderbouwen. Inzoomen kan tot het detailniveau waarop gegevens beschikbaar zijn en gebruikt mogen worden.